Capoeira
Associaçăo Cultural Companhia Pernas Pro Ar


"Capoeira jest dla mężczyzn, kobiet i dzieci; nie uczą się jej tylko ci, którzy nie chcą."
Mestre Pastinha

Najbardziej znany mistrz Capoeira, Mestre Bimba urodził się 23
listopada1899 roku w Bahia. Jego prawdziwe imię brzmi Manoel dos Reis
Machado. Bimba rozpoczął trenowanie Capoeira w wieku 12 lat.
"Capoeira jest wszystkim, to wielka
misja, to taniec, to wojna i miłość. Capoeira to szum lasu i groźne
odgłosy burzy. Niektórzy mówią, że Capoeira jest dla cyrkowców a
Capoeira jest dla wszystkich."
Contra-Mestre Porquinho
24 marca 2000 roku, w Belo Horizonte w stanie Minas Gerais w Brazylii, Contra-Mestre Boca de Peixe (Danny Alexandro Lopes de Oliveira), Contra-Mestre Porquinho (Nayro Angelo Lopes de Oliveira) oraz Instrutor Freddy (Frederico Mattos Freiha) założyli grupę Companhia Pernas Pro Ar.
Nazwa ta została nadana pod wpływem wszystkiego, czego doświadczyli w ciągu dwunastu lat trenowania Capoeira. ”Pernas Pro Ar” (”nogami do góry”) jest innym, nietypowym sposobem patrzenia na świat. Możliwość pokonywania życiowych przeszkód, samodoskonalenia się, pracy z ludźmi za pomocą Capoeira - to wszystko miało wpływ na wybór tej właśnie nazwy.
Już od siedmiu lat, dzień w dzień, założyciele Companhia Pernas Pro Ar urzeczywistniają te idee poprzez pracę z dziećmi oraz nastolatkami z biednych rodzin, którzy nie mają finansowych możliwości na uprawianie jakiegokolwiek sportu. Dzięki temu dzieci ulicy mają szansę na lepsze życie. Stowarzyszenie Companhia Pernas Pro Ar uczestniczy w projektach socjalnych dla dzieci organizowanych przez brazylijski rząd (Projeto Curumim) oraz własnych (Projeto Escolar, Projeto Espaço-ONG) pomagając prostować zawiłe ścieżki życia dzisiejszej młodzieży.
Logo wzorowane jest na rysunkach artysty o pseudonimie Caribe.
Grupa Companhia Pernas Pro Ar działa w czterech państwach: Brazylii, Polsce, Niemczech i Grecji. Od 2001 roku w Polsce uczy się około trzystu osób w sześciu miastach: Szczecinie, Łodzi, Opolu, Poznaniu, Stalowej Woli i Świnoujściu. W lipcu 2003 roku odbyło się pierwsze polskie Batizado naszej grupy.
Główni nauczyciele Companhia Pernas Pro Ar:
Brazylia - Contra-Mestre Boca de Peixe
Niemcy - Contra-Mestre Porquinho
Capoeira - brazylijska sztuka walki ukryta w tańcu.
Została tworzona w XVIII i XIX wieku przez brazylijskich niewolników w Brazylii (Największe skupiska:Salwadorze, Rio de Janeiro) stała się dla nich sposobem na manifestowanie odrębności kulturowej, sposobem rozrywki, zabawy pozwalającej zapomnieć o codziennej niedoli. Wywodzi się z rytualnych tańców plemion afrykańskich, łącząc w sobie ich rytmy, charakterystyczne pozycje (zwłaszcza Capoeira Angola) zawiera też wiele cech kulturowych charakterystycznych dla Indian południowoamerykańskich. Nowoczesna, zmodernizowana (modernizację tą zapoczątkował Mestre Bimba oraz grupa Senzala) Capoeira zawiera wiele elementów realnej walki i samoobrony, akrobatyczne ewolucje, uderzenia rękoma, głową oraz obalenia.
Młodzież i dorośli:

Monitor:

Aluno Graduado:

Instutor:

Professor:

Contra Mestre:

Mestre:


Capoeira spośród innych sztuk walki wyróżnia się dynamizmem i taneczną płynnością. Niewiele jest statycznych pozycji, dużo natomiast zamaszystych kopnięć i podcięć. Ciosy przeciwnika blokuje się bardzo rzadko, zamiast tego capoeira oferuje wiele uników i przejść.
Z capoeirą nieodłącznie wiąże się rytuał roda (wym. hoda, z port. krąg, koło). Capoeiristas tworzą zamknięty krąg, którego głównym elementem jest orkiestra - bateria. Gracze parami wchodzą do kręgu, by tam prowadzić symulowaną walkę - jogo, która niejednokrotnie przeradza się w realną walkę. Pozostali w tym czasie muzyką i śpiewem nadają całości energię - axé.
Podstawowym instrumentem używanym w rodzie jest berimbau. Pozostałe instrumenty wchodzące w skład baterii to: atabaque, pandeiro, agogo, reco-reco, Pau de Chuva (Deszczowy Kij).





W Polsce Capoeira po
jawia się po raz pierwszy w 1995 roku, kiedy to grupa "zapaleńców" zaczyna ją ćwiczyć w Dąbrowie Górniczej. Inicjatorem tych działań był Adam Faba (obecnie Profesor Sem Memoria w grupie UNICAR) a wśród ówczesnej grupki ćwiczyli między innymi: Dariusz Buła (Graduado Cigano w grupie E.A.C.A.G.), Sylwester Gawenda (Instrutor Frances w grupie E.A.C.A.G.); Maciej Tabak (Graduado Biscoito w grupie E.A.C.A.G.); Dariusz Ziutkowski (Instrutor Piriquito w grupie E.A.C.A.G.).
W lipcu 1998 roku dwóch zapaleńców z Polski (Frances i Piriquito) dowiedziało się o meetingu, który odbywa się w wakacje w Hamburgu. Po zebraniu odpowiednich środków pieniężnych wybrali się na spotkanie z prawdziwą Capoeira.
Pośród wielu innych Mestres spotkali tam też Mestre Nem. Uczestniczyli w jego treningach i roda (wym.hoda) po czym poprosili go by przyjechał do Polski poprowadzić zajęcia na Śląsku. Mestre zaprosił ich najpierw na swoje batizado e troca de cordas, które miało się odbyć w Berlinie w późniejszym czasie. Gdy dotarli oni na warsztaty i batizado w Berlinie mieli okazję zobaczyć większą część grupy Artes das Gerais gdyż byli tam: Mestre Nem, Mestre Museu, Professor Ze com Fome, Instrutor Morcego, Instrutor Curio i inni. Tam też ostatecznie uzgodniono termin przyjazdu Mestre do Polski.
W listopadzie 1998 roku Mestre Nem, Istrutor Morcego oraz Monitora Xuxa przyjechali do Polski by poprowadzić pierwsze w Polsce warsztaty Capoeira (w Katowicach). Była to niepowtarzalna okazja dla wszystkich, którzy wtedy interesowali się tą formą aktywności fizycznej, na spotkanie z prawdziwą Capoeira. Wtedy po raz pierwszy w Polsce zobaczyliśmy jak robi się ginga, jak się posługiwać berimbau, co to maculele oraz że trzeba też śpiewać...
Przyjęcia do grupy
Po wielu namowach Mestre w końcu zgodził się na przyjęcie "pod swoje skrzydła" grupki ze śląska. Zaznaczył jednak że wszyscy chcący ćwiczyć w Ares das Gerais muszą nauczyć się Capoeira, dostosować styl itp. Był to faktyczny poczatek Capoeira w Polsce.
República Federativa do Brasil
Marzeniem niemal każdego Capoeristy jest 170 milionowy kraj położony w Ameryce Południowej. Co sprawia, że Capoeristas tak pragną go poznać? Co tajemniczego kryje w sobie piąty co do wielkości kraj świata? Co tak fascynującego jest w największym na świecie narodzie chrześcijańskim? Jaką magnetyczną siłę posiada wciąż nie do końca odkryta Brazylia?
Wszystko zaczęło się w 1500 roku, kiedy to Portugalczycy dotarli do wybrzeży Ameryki Południowej. Ekspansja terytorialna Portugalii miała oczywiście na celu przyniesienie korzyści finansowych. Z tego powodu tubylcy niechcący poddać się nowemu rządcy zaczęli buntować się i powoli emigrować w głąb kraju. Portugalczycy przywieźli wówczas do pracy niewolników z Afryki. Przez lata ludność mieszała się, napływali nowi mieszkańcy z Europy i innych zakątków świata, by po 500 latach stworzyć jeden z najpogodniejszych narodów świata.
Brazylia jest ponad 25 razy większa od Polski i przykryłaby swoją powierzchnią całą Europę. Obecni mieszkańcy Brazylii to niemalże połączenie wszystkich ras świata, no może z wyjątkiem Eskimosów i Chińczyków. Nie brakuje w Brazylii Polaków, których obecność szacuje się na około 2 mln. Wielu Polaków (również ze Szczecina) wyemigrowało do Brazylii, z różnych powodów, by tam pozakładać rodziny i pracować. Również Brazylijczycy emigrują ze swojego kraju - i o dziwo trafiają także do Polski.
Najsłynniejsza plaża w Rio de Janeiro w dzielnicy Copacabana.
Brazylia urzeka nie tylko sympatycznymi, tolerancyjnymi i wiecznie uśmiechniętymi mieszkańcami, ale również pięknem naturalnym. Amazonia, największe płuca świata - to nadal niezmiernie tajemniczy i do końca nieodkryty zakątek świata. Istnieją jeszcze setki miejsc, w których przez tysiące, a nawet miliony lat nie stanęła stopa ludzka, istnieją jeszcze plemiona, do których człowiek nie dotarł, żyjące według swojego porządku świata - zupełnie nieświadomi całej ówczesnej rzeczywistości. Jednak Amazonia to nie wszystko. Całe wschodnie wybrzeże nad Oceanem Atlantyckim z Rio de Janeiro na czele, to niekończący się raj na Ziemi. Przoduje tu najsłynniejsza plaża na świecie - Copacabana. Obecnie jednak nie tak bardzo lubiana przez samych Brazylijczyków. Nie można oczywiście zapomnieć o gigantycznym ponad 16 milionowym Sao Paulo, czy mniejszych może nawet piękniejszych Recife, Salvador, Vitória czy Porto Alegre.
Brazylia jest ściśle związana z Capoeira, jednak to nie Capoeira jest najpowszechniej uprawianym sportem w Brazylii. Tysiące, a może miliony małych Brazylijczyków wciąż jeszcze woli kopać piłkę, mając nadzieje, że zabłyśnie i w przyszłości wystąpi w kadrze narodowej bądź wyjedzie grać za ocean. Już w 2014 roku Ameryka Południowa, w tym Brazylia, będą organizowały Mistrzostwa świata w piłce nożnej. Można sobie tylko wyobrazić, co będzie się tam działo.
Do największych rozrywek Brazylijczyków należy jednak karnawał !!!
Każdego roku, przed wielkim postem, wszyscy Brazylijczycy hucznie obchodzą to najważniejsze święto. Żeby nie było nieścisłości, bo wydawać by się mogło, że trwa on jeden dzień, nic bardziej mylnego - karnawał trwa sześć dni. Karnawał w Rio de Janeiro jest robiony z wielką fetą i tylko pod telewizję i dla świata. Występują tam największe i najlepsze szkoły samby, prezentują stroje, taniec, robiąc przy tym ogromny show. Lecz nie należy zapominać, że świętuje cała Brazylia - i w każdym mieście ludzie bawią się od rana do nocy, od nocy do rana w rytm uwodzicielskiej samby ...
KULTURA
Maculele
Maculele jest tradycyjną formą tańca z pałkami wywodzącą się z tańców wojennych rodem z Afryki. Tancerze podczas mniejszego rytuału używają dwunastocalowych kijów symbolizujących broń. Pałki zostały później zastąpione maczetami których używali niewolnicy na plantacjach trzciny cukrowej w czasach kolonizacji Brazylii. Maculele, było wykonywane zazwyczaj pod koniec żniw trzciny cukrowej. Jego zasadniczymi postaciami są atakujący i broniący się. Tancerze odgrywają liczne formy ataku i ruchów obronnych włączając w to krzyżowanie kijów ponad głowami oraz przed ciałem symbolizując tym samym strategie blokujące. Dynamiczne tempo, wzmagane plemiennymi rytmami, sprawia ze maculele rozbudza się na prawdę w roda.
Maculelę stanowi element brazylijskiego folkloru który pochodzi z Santo Amaro da Purificaçăo mieście Recôncavo Baiano (Bahia - Brazylia). Co ciekawe miasto to wyróżnia się tym że jest bogate w liczne kulturalne prezentacje afrykańskim rodowodzie. Maculelę jest zasadniczo tańcem z pałkami, czasem też praktykuje się taniec z maczetami a nawet z pochodniami.
Pochodzenie maculele jest jednak dość kontrowersyjną sprawą. Niektórzy mówią że pierwsze próby tańca maculele wywodzą się od tańca niewolników, którzy w ten sposób chcieli odreagować swój gniew przeciwko zniewoleniu. Inni zaś, mówią ze niewolnicy używali kijów i meczetów by bronić się przed kara swoich panów, co później przerodziło się w taniec. Istniej także sugestia jakoby maculele wywodziło się z korzeni rdzennych Indian, od "cucumbis" co stanowiło indiański rytuał.
Kroki maculele są bardzo podobne do innych tańców brazylijskich takich jak "frevo" z Pernambuco, "Moçambique" z Săo Paulo, "Cana-verde" z Vassouras-RJ, "Bate-pau" z Mato Grosso, "Tudundun" z Pará czy wiele innych. Jest niezmiernie ważne by nadal podtrzymywać tradycje maculele. Chociażby z tego względu, że to niesamowite doznanie oglądać dobrze wykonany pokaz tańca maculele
Puxada de Rede
Puxada de Rede jest tradycyjną formą sztuki teatralnej odgrywanej w wielu prezentacjach Capoeira. Ta stara brazylijska legenda opowiada o rybaku który wypłynął na połów w nocy swą "Jangada" (ręcznie robiona łódź rybacka używana głównie w obszarze północno - zachodniej Brazylii).
Żona rybaka miała złe przeczucia związane z jego rejsem i z tego powodu próbowała go zatrzymać przed wypłynięciem tamtej nocy. Rybak jednak wypłynął, zostawiając płaczącą żonę i wystraszone dzieci. Jego żona czekała całą noc na plaży na jego powrót. Nad ranem, około 5 kiedy rybacy zazwyczaj wracają z połowu, zauważyła "Jangada". Rybacy mieli bardzo smutne miły, niektórzy z nich nawet płakali, nie widziała jednak wśród nich swego męża. Jeden z rybaków powiedział ze jej mąż wypadł przypadkiem z łodzi. W chwili gdy zaczęli wyciągać siec, zauważono ze jego ciało splatane jest między rybami. Chwile później jeden z przyjaciół przyniósł ciało rybaka w swych dłoniach, dokonując tym samym rytualnego pogrzebu na plaży.
Samba de roda
Wykonywana przez wiele grup Capoeira, Samba de roda (nie mylić z Sambą towarzyską) jest tradycyjnym afro-brazylijskim tańcem który jest kojarzony z Capoeira już od wielu lat.
Tańczy się go zazwyczaj na końcu po roda Capoeira. Jest w pewnym sensie odpoczynkiem i relaxem dla zmęczonych Capoeritas. W kółku powinna znajdować się zawsze para(m+k), stosuje się wykupowanie; mężczyźni rywalizują ze sobą o partnerkę, natomiast kobiety o partnera. Można stosować często triki i podchody aby "wykraść" sobie tancerza. :)
W skład orkiestry wchodzą pandeiro (tamburyn), atabaque (bęben), berimbau, viola (instrument strunowy z rodziny skrzypiec, trochę szersza od skrzypiec), chocalho (grzechotka - instrument perkusyjny), przy akompaniamencie śpiewu i oklasków.

Edi Gordo
Christie Monteiro w Tekken 6